Sposób odwzorowania stosunków ludnościowych na mapach etnicznych to na Bałkanach (i nie tylko) przedmiot szalenie kontrowersyjny. Od czasów kiedy mapy takie zaczęto tworzyć i wydawać.
Kartografia jako dziedzina nauki zajmująca się zobrazowaniem rzeczywistości w formie zakodowanej jest narażona na wady i deformacje. I jako taka podatna na manipulacje. Ta kwalifikacja dotyczy przede wszystkim kartografii narodowościowej – najbardziej upolitycznionej gałęzi tej nauki.
Typy map narodowościowych dzieli się wedle zastosowanych narzędzi. Do metody ilościowej zalicza się mapy kropkowe, kartodiagramy i kartogramy. Do metody jakościowej należą mapy powierzchniowe i sygnaturowe. Stosowane środki można kombinować.
Najbardziej rozpowszechnione i narażone na intencjonalne lub niezamierzone zniekształcenia są mapy powierzchniowe i kartogramy.
W odniesieniu do Bośni i Hercegowiny budzić wątpliwości może oznaczanie lub niewyodrębnianie obszarów rzadko lub niezamieszkałych. Przy czym wartości decydujące o obsłudze są umowne. Ma to znaczenie zwłaszcza na obszarach leśnych i górskich. Na terenie styku lub przenikania wartości odwzorowywanych.
Jak trafnie wskazuje Peter Jordan odpowiednie kolorowanie, stosownie pochodnych bądź kontrastujących barw może być elementem zamierzonego wpływu. Można by stwierdzić – jawnej sugestii. Zwłaszcza w kontekście map ogólnojugosłowiańskich. Przykładem podobna lub jaskrawo odmienna kolorystyka oznaczająca Serbów i Czarnogórców, Chorwatów i bośniackich Muzułmanów, Albańczyków i bośniackich Muzułmanów itd.
Użycie metody powierzchniowej lub kartogramu może ułatwić pominięcie wartości niedominujących choć powszechnie występujących. Przede wszystkim narodowości jugosłowiańskiej, romskiej lub innych jeśli mapa ich nie wyszczególnia.
Żadna ze stosowanych metod kartograficznych nie jest pozbawiona niedostatków w odwzorowaniu zniuansowanej bałkańskiej rzeczywistości.
Najbardziej poznawczo trafne wydają się być kombinacje wybranych metod. Choć im więcej ujawnionych danych, tym większa ich nieczytelność.
Załączone obrazy przedstawiają graficznie rezultaty spisu powszechnego w Socjalistycznej Republice Bośni i Hercegowinie z roku 1991.
***
mapy:
https://bosnaonline.proboards.com/thread/162/etni-karta-popisu-1991-godine https://maps.lib.utexas.edu/maps/bosnia/ethnic_majorities_97.jpg
https://www.researchgate.net/figure/Ethnic-composition-of-the-population-in-the-opstinas-of-Bosnia-and-Hercegovina-1991-2013_fig1_322114896
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bosnia_Herzegovina_Ethnic_1991.png
https://bosnjaci.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/10/8dc1ef50-3ccf-4785-ad01-bd60bfa5005d1.gif https://storage.canalblog.com/06/77/92110/45756845.jpg https://www.hercegbosna.org/slike_galerija_upload/20100220/velicina1/herceg_bosna201002200115270.jpg