Chorwacka podkowa
Chorwacką podkowę tworzą dwa rozszerzające się ku trzonowi ramiona. Jednak w punkcie styku ich powierzchnia nagle się zwęża. Szerokość łączenia wypustek w najwęższym miejscu nie przekracza sześćdziesięciu kilometrów w linii prostej. To nietypowa forma i kształt granic.
Z tego układu wynikają pewne problemy natury opisowej. Na trudności można napotkać przy próbie wskazania centralnej części kraju. Geometryczny środek tego państwa sytuuje się bowiem poza jego granicami.
Kłopot może sprawić jednoznaczne wskazanie, w geograficznym znaczeniu, wschodniej Chorwacji. Osijek i Molunat leżą na zbliżonej długości geograficznej. Jednocześnie znajdują się na przeciwległych krańcach chorwackiej podkowy. W tym wypadku przesądza sprawę położenie względem równika.
Obydwa chorwackie odgałęzienia różnią się od siebie w kilku zasadniczych aspektach. Przede wszystkim geograficznym i klimatycznym. Ale także kulturowym i historycznym.
Omawiane elementy terytorium kraju możemy określić odpowiednio mianem „Chorwacji nadmorskiej” lub „Chorwacji nadadriatyckiej”. Oraz „Chorwacji kontynentalnej”. Względnie „Chorwacji panońskiej”.
Geograficzny punkt widzenia nakazuje wyznaczyć linię graniczną między tymi regionami na linii działu wodnego między zlewiskami Morza Adriatyckiego i Morza Czarnego.
geograficzna charakterystyka Chorwacji, prowincje geograficzno-historyczne składające się na dzisiejszą Chorwację
Regiony Chorwacji
Chorwacja kontynentalna
Chorwacja właściwa, Slawonia, Međimurje i Baranja to regiony geograficzno-historyczne składające się na Chorwację kontynentalną. Na obszarze Kotliny Panońskiej, a szczególnie w jej wschodniej części, przeważa krajobraz nizinny. W partiach środkowych i zachodnich – mieszany, nizinno-wyżynny i pagórkowaty. A nawet górzysty. Mowa o panońskich górach wyspowych: Žumberačka gora, Medvednica, Moslavačka gora, Bilogora, Papuk, Psunj. Widocznym elementem krajobrazu są tu lasy liściaste i mieszane.
W tej części kraju panuje umiarkowanie ciepły i wilgotny klimat. Z ciepłymi latami. Zimy są chłodne. Temperatury spadają poniżej zera.
Znajdują się tu znakomite warunki do uprawy. A także chowu i hodowli zwierząt. Rolnictwo posiada sprzyjające możliwości zwłaszcza w dolinach Sawy i Drawy oraz we wschodniej części Slawonii. Tej równinnej, naddunajskiej. Natomiast region między miastami Sisak, Karlovac i Varaždin, z centralnie położonym między nimi Zagrzebiem, charakteryzuje się bardziej przemysłowym wyrazem. Na tym obszarze utrzymuje się najwyższy wskaźnik gęstości zaludnienia w kraju.
Mimo środkowoeuropejskiego położenia trudno potwierdzić, żeby krajobraz tej części Chorwacji urozmaicały gęsto rozsiane, urokliwe i niewielkie miejscowości. Takie na podobieństwo czeskich czy morawskich miasteczek. Architektura i układ przestrzenny niewielkich miast w tym rejonie kraju upodobniają je raczej do większych wsi.
Korzystniej przedstawia się obraz starówek większych miast, Varaždinu lub Čakovca. Oczywiście także samego Zagrzebia. Zwracają uwagę ich kościoły, kamienice, rynki i deptaki.
Chorwacja nadmorska
Jakże inaczej wygląda pejzaż nadmorskiej części Chorwacji. Tu nawet rybackie wsie robią wrażenie eleganckich miasteczek. Kilka nielicznych, ale zadbanych kamieniczek, wąskich pasaży między nimi, placyków wyłożonych kamieniem wystarczy do stworzenia wdzięcznej i zapadającej w pamięć scenerii.
Umiarkowanie ciepły i wilgotny klimat z gorącym latem spotyka się w Chorwacji nadmorskiej z typowym klimatem śródziemnomorskim. Te warunki gwarantują długie, gorące i suche lato. Zimę łagodną i wilgotną. Obfitującą w dni słoneczne. Temperatury zimą utrzymują się powyżej zera. Zima w Dalmacji oferuje również dużą ilość dni słonecznych. Odgrywają tu rolę silne i porywiste wiatry. Przede wszystkim ciepły jugo wiejący z nad morza. Oraz sucha i chłodna bura uderzająca z gór. Najsilniejsza zimą. Trwa do kilku dni. Zwiastuje rozpogodzenia.
W tej części kraju dominuje różny od kontynentalnego typ krajobrazu. Żyzne krasowe polja, kotliny i rzadkie niziny dekorują przeważnie surowy, skalisto-kamienisty krajobraz płaskowyżów i gór. Rolnictwo jest tu obecne głównie w formie upraw typowych roślin śródziemnomorskich. I zanikającego pasterstwa. Ludność lokalna nie porzuciła całkowicie pozostałych rzemiosł rolniczych takich jak winiarstwo czy olejarstwo.
Część nadmorska kraju jest u swej nasady zwieńczona masywami Snježnika i Risnjaka, Kapeli i Welebitu. To rzadko zamieszkały i ubogi w wodę pas Gór Dynarskich. Z odpowiednim dla gór i kotlin krajobrazem i klimatem. Jednak najwyższy szczyt kraju znajduje się na granicy z Bośnią. To Dinara o wysokości 1831 m n.p.m.
Dwa z trzech największych miast Chorwacji leżą nad Adriatykiem. To potwierdza żywe związki tego kraju z morzem. Przemysłowo-portowy charakter Splitu i Rijeki kontrastuje ze zorientowaną na turystykę pozostałą częścią wybrzeża.
Na Chorwację nadmorską składają się więc, poza omawianą częścią pasa Gór Dynarskich, Istria i Dalmacja wraz z Dubrownikiem. I naturalnie wszystkie z tysiąca dwustu chorwackich wysp i wysepek.
Między Mitteleuropą a Bałkanami
Zdaniem geografów to bieg rzeki Sawy wyznacza granicę Półwyspu Bałkańskiego i Europy Środkowej. W tej optyce część kontynentalna kraju mieści się w granicach centralnej części Europy.
Z tym poglądem przeważnie zgadzają się kulturoznawcy, etnografowie, filologowie i historycy. Przekonują oni, że ziemie leżące w panońskiej części Chorwacji pozostają w orbicie oddziaływania kultury środkowoeuropejskiej.
Podziałom wyrastającym z różnic geograficznych towarzyszą te o powszechnym zasięgu. Ziemie należące obecnie do Chorwacji stanowią obszar łączenia, przenikania i ścierania się wielu kultur i cywilizacji. Hellenistycznej i rzymskiej. Łacińskiej i bizantyjskiej. Śródziemnomorskiej i środkowoeuropejskiej. Słowiańskiej, romańskiej i germańskiej. Orientalnej i zachodniej. Chrześcijańskiej i islamskiej. Katolickiej i prawosławnej.
***
mapy: Relief map of Croatia – autor: Ana Mladenovic, źródło: Wikimedia Commons, https://cs.wikipedia.org/wiki/Soubor:Relief_map_of_Croatia.png, zmodyfikowano na potrzeby artykułu