Istnieje przekonanie, że wybory parlamentarne w roku 1990 w Socjalistycznej Republice Chorwacji, SRH – wchodzącej w skład Jugosławii – przyniosły zasadniczą polaryzację sceny politycznej w tym kraju. Na wyraźnie etnicznych pryncypiach.
Przeświadczenie to było spotęgowane rozwojem wypadków późniejszych. Secesją Chorwacji i rozpoczęciem konfliktu zbrojnego w tym kraju. Rozpadem republiki na dwie części. Na obszar kontrolowany przez rząd w Zagrzebiu i niespełna 1/3 terytorium pozostające pod kontrolą serbską. Towarzyszącym wojnie exodusem Chorwatów i Serbów z terenów objętych kryzysem i homogenizacją etniczno-terytorialną ludności Chorwacji.
***
Wybory wiosną 1990 przeprowadzono do trzech izb republikańskiego parlamentu (Društveno-političko vijeće, Vijeće općina i Vijeće udruženog rada) SRH. Z przestawicieli wyłonionych drogą procesu wyborczego utworzono Sabor – chorwacki parlament.
Mowa o pierwszych powojennych, demokratycznych wyborach powszechnych w tej jugosłowiańskiej republice.
Głosowanie wygrała Chorwacka Wspólnota Demokratyczna, HDZ. Tuż za nią uplasował się Związek Komunistów Chorwacji-Partia Przemian Demokratycznych, SKH-SDP. Następnie Koalicja Porozumienia Ludowego, KNS. Etniczną partią serbską, która zebrała największą liczbę głosów była Serbska Partia Demokratyczna, SDS.
Powyborcze poprawki do konstytucji Republiki Chorwacji wprowadziły dwuizbowy parlament. Izby tworzyły Zastupnički dom i Županijski dom. Wyborom ogólnokrajowym towarzyszyły wybory lokalne.
Pomijam tu bardziej szczegółowy opis systemu wyborczego różniącego się od polskiego. Oraz metodę stosowaną do podziału mandatów. A także analizę wyborów lokalnych.
Przyjrzyjmy się natomiast wynikom ogólnym. Weźmy pod uwagę wybrane największe partie polityczne w SRH reprezentowane następnie w parlamencie.
Głosowało 2.868.633 osób. W wyborach do izby niższej chorwackiego parlamentu – Društveno-političko vijeće oddano głosów na partie:
HDZ – 1.214.958, SKH-SDP – 1.012.732, KNS – 429.567, SDS – 46.418
Uogólniając można skonstatować, że HDZ przystępował do wyborów z wyraźną retoryką narodowo-rewizjonistyczną. Pozostającą w opozycji do różnorodnych koncepcji federacyjno-jugosłowiańskich.
Podobnie KNS. Partia dawnych liderów „chorwackiej wiosny” z roku 1971 deklarowała realizację celów narodowych w łagodniejszej formie.
SKH-SDP opowiadał się za reformami rynkowymi i demokratycznymi w ramach Jugosławii.
SDS jako partia mająca ambicje reprezentowania interesów serbskich w Chorwacji manifestował sprzeciw wobec planów secesji republiki znacznie bardziej wyraźnie niż SKH-SDP. SDS podkreślał konieczność systemowej, polityczno-terytorialnej reorganizacji Chorwacji zależnie od jej przyszłego statusu w ramach lub poza Jugosławią
Wyniki wyborcze potwierdziły, że w ramach chorwackiego korpusu głosujących dostrzec można było wyraźny podział na zwolenników i przeciwników (koncepcji warunkowej bądź bezwarunkowej) niepodległości republiki.
Jednak – co niezwykle istotne – wiosną 1990 roku nie mogło być mowy o przygniatającej przewadze stronnictw deklarujących zerwanie z Jugosławią. HDZ jako partia o jednoznacznej, separatystycznej orientacji politycznej odniósł zwycięstwo wyborcze przy stosunkowo niewielkiej różnicy głosów.
Nie ma też podstaw do twierdzenia, że zasadnicze podziały polityczne w kraju manifestowane przez proces wyborczy przebiegły wedle różnic etnicznych.
Trzeba zauważyć, że rezultaty wyborcze SDS były wysoce niezadowalające dla kierownictwa tej partii. Zdecydowana większość Serbów w Chorwacji biorących udział w wyborach odrzuciła program SDS głosując na chorwacki SKH-SDP. Ta postkomunistyczna partia o jugosłowiańskiej orientacji wpisywała się w krajobraz polityczny republiki. Większość jej członków stanowili Chorwaci.
SKH-SDP stanowiła strukturę pozostającą poza wpływem Belgradu i ówczesnego kierownictwa politycznego Serbii.
Należy podkreślić, że czynem wyborczym z lata 1990 roku większość Serbów z Chorwacji zadeklarowała wolę uczestnictwa i współtworzenia wraz z Chorwatami demokratycznych przemian w tym kraju.
Dopiero zaostrzenie konfliktu politycznego w Chorwacji, które nastąpiło po utworzeniu rządu przez HDZ doprowadziło do strukturalnych zmian w chorwackim parlamencie. Rezultatem tego procesu był stopniowy rozpad dotychczasowej projugosłowiańskiej SKH-SDP i odpływ części chorwackich posłów tej partii do HDZ. Procesowi towarzyszył bojkot chorwackiego parlamentu przez SDS i części posłów narodowości serbskiej wybranych z list SKH-SDP.
***
graficzne przedstawienie wyników wyborów lokalnych, jednocześnie do „wyższej” izby parlamentu Socjalistycznej Republiki Chorwacji (Vijeće Općina) z roku 1990, podział na gminy,
serbski SDS odniósł zwycięstwo wyborcze tylko w trzech gminach, Knin, Gračac i Donji Lapac (za; https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Parlamentarni_izbori_u_Hrvatskoj_1990,_vije%C4%87a_op%C4%87ina.png)
graficzne przedstawienie wyników wyborów do niższej izby parlamentu Socjalistycznej Republiki Chorwacji (Društveno-političko vijeće) z roku 1990, podział na gminy, lewicowy SKH-SDP zwyciężył na Istrii, w Rijece, jednej z zagrzebskich dzielnic i w gminach zamieszkałych przez istotny odsetek ludności niechorwackiej (za: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Croatian_Parliamentary_Election_Results_1990.png)