Bośniacka Krajina – przestrzeń spotkania
Bośniacka Krajina (Bosanska Krajina) to przestrzeń o potrójnej tożsamości kulturowej nadającej temu regionowi cechy najbardziej typowe dla całej kulturowo polimorficznej Bośni.
Na obszarze południowosłowiańskim, czy nawet szerzej, bałkańskim podwójna bądź mnoga identyfikacja terytorium nie jest zjawiskiem odosobnionym. Konstantynopol, Macedonia, Kosowo to przykłady jedne z wielu. Łatwe do uzupełnienia licznymi analogiami.
Bośniacka Krajina – region geograficzny
Bośniacka Krajina to region geograficzny Bośni i Hercegowiny oparty o rzeki Sawę, Vrbas i Koranę. Obszar ten posiada swoje znaki rozpoznawcze. O rozważaniach terminologicznych nad pojęciem tytułowym artykułu mogą Państwo przeczytać tutaj.
Bośniacką Krajinę wiąże tzw. róg bośniacki. To geograficzna wypustka na północno-zachodnim krańcu kraju.
Cazinska Krajina
Stanowi ją mikroregion Cazinska Krajina. Złożony z gmin Cazin, Velika Kladuša, Bihać i Bosanska Krupa (te dwie ostatnie w częściach połozonych na zachód i północ od rzeki Uny). Z ostatniej wydzielono w 1995 roku gminę Bužim.
Obszar cazinskiej Krajiny odznaczał się i odznacza wysoką gęstością zaludnienia jak na warunki bośniackie. Już przed wojną lat dziewięćdziesiątych region był w znacznym stopniu etnicznie zhomogenizowany.
Wg spisu z 1991 roku cazinską Krajinę zamieszkiwało około 250 tysięcy ludzi. To wysoka wartość. W gminie Cazin Muzułmanie stanowili 97%, a w gminie Velika Kladuša 91% mieszkańców.
Visoka Krajina
Z gminą Bihać sąsiadują od południowego wschodu gminy Bosanski Petrovac, Drvar i Bosansko Grahovo.
Zwłaszcza te dwie ostatnie posiadały wybitnie serbski charakter. Tę część Bośni określało się mianem wysoka Krajina (Visoka Krajina). To przestrzeń górska, leśna, słabiej zaludniona. Liczba mieszkańców regionu oscylowała wg spisu ludności z 1991 roku wokół 50 tysięcy. Gminę Drvar zamieszkiwało 97%, natomiast gminę Bosansko Grahovo 95% Serbów.
Okręgi o takiej przewadze ludności jednej narodowości były na tle Bośni i Hercegowiny zupełnym wyjątkiem. Zwłaszcza w kontekście sąsiedztwa bośniackich Muzułmanów i Serbów. W republice stopień wymieszania narodowościowego i wyznaniowego był przecież bardzo wysoki. Nie było w Bośni i Hercegowinie miast i gmin, w których przewaga ludnościowa jednego z etnosów nad drugim byłaby tak wyraźna.
z lewej: bośniacka Krajina -region geograficzny w północno-zachodniej Bośni i Hercegowiny (mapa za: srpskaenciklopedia.rs), z prawej: mapa gęstości zaludnienia Bośni i Hercegowiny wg spisu ludności z 2013 roku, rejon Bihacia (północno-zachodnia Bośnia) wyróżnia się na tle kraju (mapa za: bosanskehistorije.com)
Bosanska Krupa – Banja Luka
Bośniacką Krajinę można i należy łączyć z przestrzenią kultury tak bośniackich Muzułmanów, jak i Serbów oraz Chorwatów.
Z okolic miasta Bosanska Krupa pochodzą dwie znaczące postaci.
Mehmed Džemaludin Čaušević. Filozof, nauczyciel, reformator, pisarz. Wielki Mufti Bośni i Hercegowiny w latach 1913-1930. Jedna z wybitniejszych postaci świata muzułmańskiego w Bośni. Nie tylko pierwszej połowy XX wieku.
Oraz Branko Ćopić, jeden z najwybitniejszych i najbardziej poczytnych pisarzy serbskich i jugosłowiańskich XX wieku. Akcję swoich utworów często zakotwiczał w Krajinie.
Banja Luka również wydała kilku znakomitych intelektualistów.
Tu urodził się Ivan Franjo Jukić. Ten żyjący w XIX wieku franciszkanin, nauczyciel, organizator szkolnictwa, publicysta i wydawca był ściśle związany z bośniacką Krajiną.
A także Muhamed Filipović. Zmarły przed kilku laty filozof i nauczyciel akademicki. Zaangażowany w dialog międzykulturowy w Bośni i Hercegowinie. Krytyk polityki realizowanej przez Aliję Izetbegovicia.
Ten pobieżny przegląd można uzupełnić postacią Petara Kočicia. Nierozerwalnie związanego z Krajiną pisarza i działacza serbskiego ruchu narodowego w Bośni przełomu XIX i XX wieku.
***