Cztery posty wielodniowe
Do czterech postów wielodniowych chrześcijan wschodnich, w tym Serbów, należą Wielki Post, Post Apostolski, Post Maryjny i Post Bożonarodzeniowy.
Vaskršni post, czyli Wielki Post
Rozpoczyna się w Czysty Poniedziałek. To odpowiednik katolickiej Środy Popielcowej. Ostatnim dniem postu jest Wielka Sobota. Wielkanocne śniadanie to pierwszy posiłek po zakończeniu siedmiotygodniowego postu.
Pości się o wodzie, z wyjątkiem sobót i niedziel, kiedy dozwolone jest użycie oliwy i wina.
Petrovski post, czyli Post Apostolski
Nazwa ma związek z faktem, że post kończy się dzień przed Petrovdanem (12 lipca). Rozpoczyna się natomiast w poniedziałek po Niedzieli Wszystkich Świętych (serb. Svi sveti). Dzień ten obchodzi się tydzień po święcie Zesłania Ducha Świętego (serb. Duhovi). Czas między świętami określa się mianem „trapava nedelja“ i nie jest on postny.
Duhovi wypadające pięćdziesiąt dni po Wielkanocy to jedno z największych świąt w prawosławiu. Trzecie w ortodoksyjnej hierarchii. Po Wielkanocy i Bożym Narodzeniu.
Podczas Postu Apostolskiego, w poniedziałki, środy i piątki pości się o wodzie. W soboty i niedziele można jeść ryby. We wtorki i czwartki dozwolone jest użycie oliwy.
Serbska wiosna – od Duhova do Petrovdana
Warto wspomnieć, że wiosennemu okresowi od Duhova do Petrovdana towarzyszą w Serbii niezwykłe obyczaje ludowe. Często święto wsi przypada właśnie na wiosnę.
Wiejska slawa (slawa wsi) to „zavetina“. Jednym z elementów uroczystości jest rozpoczęcie procesji wiejskiej przy świętym drzewie. Stanowi ono „zapis“, nietykalny symbol wsi. Dopiero później procesja kieruje się na niwy, do wsi i do cerkwi.
Święte drzewo obchodzi się trzykrotnie, wierni trzymają krzyż i ikony, cerkiewny sztandar. Przy drzewie duchowny czyta jedną z Ewangelii, a drzewo się święci.
Zapisowi towarzyszyły niegdyś niecodzienne praktyki. Przed poświęceniem drzewa pryskano je krwią zwierzęcia ofiarnego, aby później zastąpić ofiary zwierzęce bezkrwawymi, a krew winem.
Do drzewa przytwierdza się ikony, ozdabia kwiatami lub trójkolorową flagą serbską. Na korze wycina się krzyż. Drzewa, ani jego owoców nie wolno tknąć. Pod drzewem nie należy spać, a na jego wierzchołek się wspinać. Gałęzi łamać.
Gospojinski post, czyli Post Maryjny
Trwa od 14 do 28 sierpnia. Kończy się w dniu święta Zaśnięcia Bogurodzicy.
Post odbywa się o wodzie, z wyjątkiem sobót i niedziel, kiedy dozwolone jest spożywanie oliwy i wina. W dniu święta Przemienienia Pańskiego można jeść także ryby.
Božićni post, czyli Post Bożonarodzeniowy
Trwa od 28 listopada do 6 stycznia (Badnji dan).
Spożywanie oliwy i wina jest dozwolone z wyjątkiem dni postnych, środy i piątku. Wtedy obowiązuje post o wodzie. Ryby jada się w każdą sobotę i niedzielę.
Badnji dan
W wigilię Bożego Narodzenia (Badnji dan) obowiązkowy jest ścisły post o wodzie. Mimo, że tradycyjna, złożona z potraw postnych wieczerza wigilijna jest obfita. Zawiera wino, ryby, pieczywo, warzywa, orzechy, miód, oliwę.
Wigilijny, postny wypiek to badnjača- posna pogača.
Na bożonarodzeniowym stole nie powinno zabraknąć česnicy.
Mięso, jagnięcina i wieprzowina jest dozwolona dopiero na dzień Bożego Narodzenia. Stół powinien być wówczas suto zastawiony przez trzy dni. To symbol pomyślności (berićet) w nadchodzącym roku.
O starym kalendarzu i prawosławnej tradycji z nim związanej możemy się dowiedzieć więcej na stronach Po co jeść skoro można pościć.
Do dni postnych należą ponadto: wigilia Chrztu Pańskiego (Krstovdan), święto Ścięcia Głowy Jana Chrzciciela (Usekovanje) oraz święto Podwyższenia Krzyża Pańskiego (jesenji Krstovdan).
Poza tym środy i piątki. Jeśli slawa przypada w ten dzień – powinna być postna. Oliwa i wino są dozwolone w dni, w które nie pości się o wodzie.
Jest rzeczą jasną, że nie wszyscy wierni i nie w pełnym zakresie dotrzymują religijnych nakazów. Wśród prawosławnych, podobnie jak u katolików, panuje daleko idąca dowolność w tej materii. Świadomość i przestrzeganie choćby w symbolicznej formie postu to ważny i nieodzowny element wiary chrześcijańskiej.
***
fot. zblagojevic, https://en.wikipedia.org/wiki/Zapis#/media/File:Zapis-0010-Trmbas_Crkvina_20150106_5126.JPG i https://en.wikipedia.org/wiki/Zapis#/media/File:Zapis-0009-Petrovac-Hrast-mladi_20140720_0330.jpg
Ivana Sokolović, https://pl.wikipedia.org/wiki/%C4%8Cesnica#/media/Plik:Bo%C5%BEi%C4%87na_%C4%8Desnica.jpg
uradisamaideje.com oraz coolinarika.com