Dwa obozy
Po wygaśnięciu ruchu iliryjskiego, który był wyrazem chorwackiego odrodzenia narodowego w I poł XIX wieku doszło w Chorwacji-Slawonii i Dalmacji do powstania nowych idei i programów politycznych.
Scenę polityczną zagospodarowały dwa obozy.
Partia Ludowa (Narodna stranka) opowiadała się za realizacją chorwackich interesów narodowych w szerszych ramach państwowych.
Vlaho Bukovac, Ilirski preporod. Obraz – projekt kurtyny dla nowo otwartego Chorwackiego Teatru Narodowego.
Program stronnictwa ewoluował od promocji trializmu w ramach monarchii austro-węgierskiej do zbliżenia chorwacko-serbskiego w koncepcji jugosłowiańskiej. Idee jugosłowiańskie wyrosłe z wygaszonej koncepcji iliryjskiej firmowały wielkie figury dziewiętnastego wieku: Ljudevit Gaj i Ivan Mažuranić. Ponadto duchowni katoliccy, ks. Franjo Rački i bp Josip Juraj Strossmayer.
W opozycji do tej wizji uformowała się Partia Prawa (Stranka prava). Przywódcy prawaszy, Ante Starčević i Eugen Kvaternik, domagali się zerwania z Habsburgami. Żądali utworzenia niezależnej Chorwacji.
***