Slawonia i Chorwacja
Proces kształtowania się współczesnej Chorwacji był rozciągnięty na stulecia. W biegu dziejów Chorwacja i Slawonia nabrały kształtów i zyskały położenie współczesnych chorwackich regionów.
Chorwacja w dobie panowania króla Piotra Kreszimira IV (II poł. XI wieku). Chorwacka Slawonia oznaczona na południe od Sawy.
Ramy terytorialne Slawonii nie zawsze jednoznacznie odpowiadały przestrzeni między Sawą i Drawą. A polityczny ośrodek Chorwacji nie od początków państwa chorwackiego usytuowany był w Zagrzebiu.
Węgierski podbój Chorwacji
W 1102 roku węgierski król Koloman koronował się lub został koronowany w Biogradzie na króla Chorwacji. Poprzez ten akt doszło do unii personalnej między Chorwacją a Węgrami. Stan faktyczny bardziej odpowiadał jednak węgierskiemu podbojowi.
Od 1102 do 1225 roku władzę nad nowym węgierskim terytorium sprawował w imieniu króla ban Chorwacji i Dalmacji (banus Croatiae et Dalmatiae).
Chorwacja i Slawonia jako równorzędne prowincje węgierskie
Od 1225 do 1476 domeny węgierskie Chorwacja i Slawonia zostały administracyjnie wyodrębnione. Powołano do życia osobne funkcje bana Chorwacji (banus maritimus) i bana Slawonii (banus Sclavoniae).
W tym czasie pojawiły się też tytuły dux Slavoniae i dux Dalmatiae et Croatiae kojarzone z węgierskimi możnymi.
Węgry XIII-wieczne. Horvatorzsag i Szlavonia jako osobne, równorzędne „wicekrólestwa” (banaty) w ramach Korony św. Stefana.
Wiek XVI oznaczał geograficzną i polityczną ewolucję dotychczasowych pojęć „Chorwacja” i „Slawonia”.
Po 1476 roku oba tytuły formalnie połączono w brzmieniu „ban Chorwacji, Slawonii i Dalmacji” (banus regnorum Dalmatiae et Croatiae et Sclavoniae). Należy zaznaczyć, że ban Chorwacji łączył funkcję bana Slawonii od 1457 do 1527 roku. Władza bana nad Dalmacją była tytularna.
Panowanie nad Węgrami przejęli Habsburgowie po śmierci Ludwika Jagiellończyka w bitwie pod Mohaczem w 1526 roku.
Z politycznymi przemianami na Węgrzech szła w parze presja otomańska, która doprowadziła do wielkiego uchodźstwa chorwackiej szlachty, duchowieństwa i poddanych z Dalmacji i Liki.
Nowe centrum chorwackie
XVI i XVII-wieczne przesiedlenia wiązały się z przeniesieniem politycznego ośrodka ciężkości dotychczasowej Chorwacji z rejonu przymorskiego do ówczesnej Slawonii. A ściśle rzecz biorąc do okolic dzisiejszego Zagrzebia.
Procesowi, który dokonał się za przyzwoleniem Habsburgów, towarzyszyła ewolucja dotychczasowych pojęć „Chorwacja” i „Slawonia”.
Od czasu bitwy pod Sisakiem w 1593 roku pojęcie Slawonii zaczęło być powszechniej utożsamiane z Chorwacją.
II poł. XVI wieku to okres terytorialnego „ściśnięcia” Chorwacji między imperia osmańskie i habsburskie.
Kaptol/Gradec, czyli późniejszy Zagrzeb, zaczęły pełnić funkcje ośrodka administracyjno-wojskowego i kościelnego nowych ziem chorwackich (Królestwo Chorwacji, Kraljevina Hrvatska).
Na sejmie cetinskim (Cetingrad, 1526/1527) chorwacka szlachta symbolicznie złożyła przysięgę na wierność arcyksięciu Ferdynandowi, przyszłemu cesarzowi Austrii.
W 1867 roku ziemie chorwackie powróciły z rąk habsburskich do Węgier. Pełny tytuł bana został utrzymany, choć w dalszym ciągu nie sprawował on władzy nad Dalmacją.
W 1868 na mocy ugody węgiersko-chorwackiej została powołana do życia jednostka administracyjna Chorwacja-Slawonia („Królestwo Chorwacji-Slawonii”) w ramach Węgier.
Nowa prowincja „Chorwacja-Slawonia” (stan po 1881 roku). Chorwacja (Horvátország) wciąż oznaczana na południowy zachód od Sawy.
Zakres geograficzny dotychczasowej Slawonii – rozumiany jako obszar między Drawą i Sawą – został ograniczony i „przesunięty” na wschód ustępując miejsca Chorwacji. Rejon Zagrzebia, Samoboru, Bjelovaru i Varaždinu zaczął być powszechnie identyfikowany z geograficzno-historycznym pojęciem Chorwacji w ramach nowej prowincji.
***
mapy: https://tti.abtk.hu/ oraz https://magyar-tudatossag.blog.hu/