Zabawa z mapą
Porównywanie zdjęć lotniczych z mapami fizycznymi wybranego regionu może być intrygującym zajęciem. Zwłaszcza dla pasjonatów Bałkanów. Takie obserwacje uzupełnione zestawieniem map archiwalnych przynoszą ciekawe i nieoczywiste spostrzeżenia. Wnioski dobrze jest skonfrontować z wiedzą lokalnych mieszkańców – można wtedy dowiedzieć się więcej i… zaimponować ciekawością i orientacją!
Lišansko-ostrovičko polje, Nadinsko polje i Jankolovica to najżyźniejsze grunty w rejonie Ravni Kotari. Łatwo je rozpoznać przeglądając mapy satelitarne terenu. Tamtejsze działki są na tle lokalnego krajobrazu większe, parcele są w większości podzielone „jak od linijki”.
Pewna ich część to obecnie pastwiska lub co gorsza ugór. To efekt globalnie zmieniającej się koniunktury na rynku rolnym małych gospodarstw i odpływu części ludności.
Lišansko-ostrovičko polje
To charakterystyczny przykład rzeźby krasowej. Okresowo miejscami stoi tu woda mimo zastosowania melioracji. Lišansko i Ostrovičko polje to dawne zabagnione grunty. Stąd nazwa Ostrovica bara umieszczana na dawnych mapach. Bara, czyli kałuża, błoto, teren podmokły.
Lišansko-ostrovičko polje na mapie z połowy XIX wieku
Lišansko-ostrovičko polje, zdjęcie satelitarne
Za zamykającym wzniesieniem na zachodzie znajduje się Lišanska bara lub Žažvićko polje. Ta nieco większa dolina jest bardzo urodzajna. Obie doliny, choć leżą w dwóch żupaniach, tworzą geograficzną całość w kształcie serca.
Nadinsko polje
Nadinsko polje było onegdaj jeziorem okresowym znanym jako Nadinsko blato. Podmokły teren napełniał się wodą zimą i wiosną. W pozostałych miesiącach uprawiano rośliny jare niewymagające długiego cyklu wegetacyjnego.
Podmokłe i zabagnione grunty osuszono w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Następnie rozpoczęto uprawę winorośli. Obecnie znajdują się tam kilkusethektarowe uprawy, dominują szczepy cabernet sauvignon, merlot i shiraz.
Nadinsko blato znajduje się w zlewni Jeziora Vrana – największego słodkowodnego jeziora w Chorwacji.
Nadinsko polje, fragment mapy z połowy XIX wieku
zdjęcie satelitarne idealnie pokazuje misę dawnego jeziora
Vransko blato
Początki osuszania tego terenu datuje się na wiek XVIII. Projekt – z różnym natężeniem – prowadzono równolegle z przekopem kanału z Jeziora Vrana do morza. Prace melioracyjne zintensyfikowano w pierwszej połowie XX wieku, a dokończono w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia.
Jankolovica, czyli grunty dawnego błota nad Jeziorem Vrana, podobnie jak Žažvić i Nadin, była jugosłowiańskim majątkiem państwowym zarządzanym przez instytucję zbliżoną do naszego PGR.
Grunty są poprzecinane siecią kanałów odwadniających, rowów i cieków wodnych. Początkowo te stopniowo osuszane tereny stały się własnością państwa (Austro-Węgier) pod nazwą Jankolovica. Nazwa ta funkcjonuje do dziś.
Lišansko-ostrovičko polje, Nadinsko polje to dalmatyńskie polja krasowe. Podobnie zresztą jak kryptodepresyjne Jezioro Vrana – zalane tysiące lat temu.
Vransko blato, fragment mapy z drugiej połowy XIX wieku
Jankolovica obecnie
Czy warto odwiedzić te miejsca?
Wszystkie te lokalizacje warte są odwiedzin. Kilka kilometrów od Žažvicia znajduje się słynna Bribirska glavica, jedno z największych stanowisk archeologicznych Chorwacji. Punkt obowiązkowy wyprawy do północnej części Dalmacji dla wszystkich miłośników historii.
Polecam przejazd szosą Bribirske Mostine – Đevrske. Biegnie ona przez nieckę doliny aby poprowadzić nieco wyżej umożliwiając podziwianie pięknej panoramy Kotarów.
Jankolovica sięga od strony południowej brzegów Jeziora Vrana – największego chorwackiego jeziora – parku krajobrazowego i rezerwatu ornitologicznego. Spacer kładką edukacyjną wzdłuż brzegu jeziora wiodącą przez trzcinowiska, łozowiska i szuwary to świetne miejsce na obserwację i fotografowanie bujnego ekosystemu. Zwłaszcza ptactwa.
W Nadinie czeka na podróżnych lokalna winiarnia. Można tam degustować dary dalmatyńskiej winorośli właśnie z winnicy w „nadińskim błocie”.
***
mapy: Google Street View, mapy.com, digitalna.nsk.hr