Cztery posty wielodniowe
Do czterech wielodniowych postów chrześcijan wschodnich, w tym Serbów, należą Wielki Post, Post Apostolski, Post Maryjny i Post Bożonarodzeniowy.
Vaskršni post, czyli Wielki Post
Vaskršni post rozpoczyna się w Czysty Poniedziałek. Jego odpowiednikiem w tradycji katolickiej – w sensie dnia rozpoczęcia pokuty – jest Środa Popielcowa. Należy bowiem zaznaczyć, że liturgicznie i symbolicznie święta te nie są tożsame. Ostatnim dniem postu jest Wielka Sobota. Wielkanocne śniadanie to pierwszy posiłek po zakończeniu siedmiotygodniowego postu.
Pości się o wodzie, z wyjątkiem sobót i niedziel, kiedy dozwolone jest użycie oliwy i wina.
Petrovski post, czyli Post Apostolski
Nazwa Petrovski post ma związek z faktem, że kończy się on dzień przed Petrovdanem (12 lipca). Rozpoczyna się natomiast w poniedziałek po Niedzieli Wszystkich Świętych (Svi sveti). Dzień ten obchodzi się tydzień po święcie Zesłania Ducha Świętego (Duhovi). Czas między świętami określa się mianem „trapava nedelja” i nie jest on postny.
Duhovi wypadające pięćdziesiąt dni po Wielkanocy to jedno z największych świąt w prawosławiu. Trzecie w ortodoksyjnej hierarchii.
Podczas Postu Apostolskiego, w poniedziałki, środy i piątki, pości się o wodzie. W soboty i niedziele można jeść ryby. We wtorki i czwartki dozwolone jest użycie oliwy.
Serbska wiosna – od Duhova do Petrovdana
Wiosennemu okresowi od Duhova do Petrovdana towarzyszą w Serbii niezwykłe obyczaje ludowe. Często święto wsi (Seoska slava) przypada właśnie na wiosnę.
Czym jest zavetina?
Zavetina to wiejska slawa. Jednym z elementów uroczystości jest rozpoczęcie procesji przy świętym drzewie. Stanowi ono „zapis”, nietykalny symbol wsi. Dopiero później procesja kieruje się na niwy, do wsi i cerkwi.
Święte drzewo obchodzi się trzykrotnie. Wierni trzymają krzyż i ikony, cerkiewny sztandar. Duchowny czyta jedną z Ewangelii, a drzewo się święci.
Z zavetiną związane były niegdyś niecodzienne praktyki. Podczas uroczystości skrapiano drzewo krwią zwierzęcia ofiarnego. Później zaczęto używać już tylko wina.
Do drzewa przytwierdza się ikony, ozdabia kwiatami lub trójkolorową flagą serbską. Na korze wycina się krzyż. Pod drzewem nie należy spać, a na jego wierzchołek się wspinać. Gałęzi łamać.
Gospojinski post, czyli Post Maryjny
Gospojinski post trwa od 14 do 28 sierpnia. Kończy się w dniu święta Zaśnięcia Bogurodzicy. Post odbywa się o wodzie, z wyjątkiem sobót i niedziel, kiedy dozwolone jest spożywanie oliwy i wina. W dniu święta Przemienienia Pańskiego można jeść ryby.
Božićni post, czyli Post Bożonarodzeniowy
Post przed Bożym Narodzeniem trwa od 28 listopada do 6 stycznia. Wtedy wypada Wigilia. Spożywanie oliwy i wina jest dozwolone z wyjątkiem dni postnych, środy i piątku. Ryby można jeść w każdą sobotę i niedzielę.
Badnji dan
W wigilię Bożego Narodzenia (Badnji dan) obowiązkowy jest ścisły post o wodzie. Kończąca okres wstrzemięźliwości wieczerza składa się z wina, ryb, pieczywa, warzyw, orzechów, miodu, oliwy.
Wigilijny postny wypiek to badnjača – posna pogača.
Na bożonarodzeniowym stole nie powinno zabraknąć česnicy.
Mięso, jagnięcina i wieprzowina są dozwolone dopiero w Boże Narodzenie. Stół powinien być wówczas suto zastawiony. Przez trzy dni. To symbol pomyślności (berićet) w nadchodzącym roku.
O starym kalendarzu i prawosławnej tradycji z nim związanej możemy się dowiedzieć więcej na stronach Po co jeść skoro można pościć.
Do dni postnych należą ponadto: wigilia Chrztu Pańskiego (Krstovdan), święto Ścięcia Głowy Jana Chrzciciela (Usekovanje) oraz święto Podwyższenia Krzyża Pańskiego (jesenji Krstovdan).
Poza tym pości się w środy i piątki. Jeśli slawa przypada w ten dzień, to powinna być postna. Oliwa i wino są dozwolone w dni, w których nie pości się o wodzie.
Jest oczywiste, że nie wszyscy wierni i nie w pełnym zakresie dotrzymują religijnych nakazów. Wśród prawosławnych, podobnie jak u katolików, panuje daleko idąca dowolność w tym względzie. Świadomość i przestrzeganie postu, choćby w symbolicznej formie, to ważny i nieodzowny element wiary chrześcijańskiej.
***
zdjęcia: zblagojevic Zapis, Hrast mladi, uradisamaideje.com Božićna česnica, coolinarika.com Posna pogača
