Nowy i stary kalendarz
Rozszyfrowanie kalendarza prawosławnego może nastręczać pewne trudności. Dlaczego zawiera się w nim podwójny układ kolumn? Co oznaczają nazwy rubryk, Нови i Стари? Czy prawosławni świętują Boże Narodzenie, Nowy Rok i Wielkanoc dwukrotnie?
Na stronach serbskich kalendarzy cerkiewnych zwykle uwzględnia się dwie kolumny. Pierwsza z nich (Нови) oznacza daty wedle rachuby nowojuliańskiej. Jest ona w obecnym stuleciu zsynchronizowana z gregoriańską. W rubryce obok podaje się datowanie według kalendarza juliańskiego (Стари).
Strona z prawosławnego kalendarzyka.
Jak czytać kalendarz cerkiewny?
Dni tygodnia oczywiście się pokrywają. Natomiast miesiące tylko częściowo, ponieważ różnica w rachubie czasu wynosi trzynaście dni.
W miesiącu Јануар liczba 14 w lewej kolumnie określa 14 stycznia. W tym samym rzędzie obok umieszczono cyfrę 1. Oznacza to, że zgodnie z kalendarzem juliańskim Nowy Rok wypada 14 stycznia w kalendarzu świeckim. Z tego powodu rząd jest wyróżniony kolorem czerwonym z dopiskiem Нова Година.
W rubryce z lewej strony wyróżniono daty, które odpowiadają dniom świątecznym obchodzonym wedle kalendarza juliańskiego. Dlatego w lewej kolumnie, w miesiącu Децембар, liczba 25 jest – jako dzień powszedni – oznaczona na czarno.
Natomiast w miesiącu Јануар oznaczono kolorem czerwonym rząd z cyfrą 7 w lewej i 25 w prawej kolumnie. Daty dopełnia adnotacja Рождество Христово. To znaczy, że Boże Narodzenie wypada 25 grudnia wedle rachuby juliańskiej. To 7 stycznia według kalendarza świeckiego.
Kalendarz juliański pełni wśród prawosławnych funkcje liturgiczne i symboliczne. Wcześniej używano go w Czarnogórze i Serbii jako państwowego systemu rachuby czasu. Było to z górą sto lat temu.
Różnica w rachubie czasu wynosiła prawie dwa tygodnie
Po powołaniu do życia Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców zaszła potrzeba ujednolicenia sposobu miary czasu dla wszystkich mieszkańców kraju. Decyzja o zastąpieniu dotychczasowego kalendarza juliańskiego przez kalendarz gregoriański została wprowadzona w życie dekretem regenta Aleksandra Karadziordziewicia. Serbowie po prostu „dogonili” użytkowników kalendarza gregoriańskiego, który od tej pory został urzędowym w nowym państwie.
Kiedy Serbowie przeszli na kalendarz gregoriański w obiegu cywilnym?
27 stycznia 1919 roku – według systemu gregoriańskiego – to ostatni dzień powszechnego użytkowania juliańskiej miary czasu na ziemiach dotychczasowych królestw, Czarnogóry i Serbii. Kalendarze w Podgoricy i Belgradzie wskazywały wówczas 14 stycznia.
O północy tego dnia Serbowie „wykreślili” w kalendarzu mijający dzień i dwanaście kolejnych. Tak, aby wskazywał datę 28 stycznia. Okres prawie dwóch noworocznych tygodni „uleciał w powietrze”. A rachuba czasu we wszystkich regionach nowego państwa została ujednolicona.
Serbska Cerkiew Prawosławna rozpoznała system gregoriański w praktyce cywilnej. Natomiast dotychczasowa liturgiczna tradycja datowania pozostała niezmieniona. W kilku innych krajach bałkańskich, Bułgarii, Rumunii i Grecji, reforma kalendarza świeckiego poprzedzała zmianę kalendarza cerkiewnego. Były to procesy niezależne od siebie i rozciągnięte w czasie.
Różnice i podobieństwa
Stopniowo wprowadzony do użytku przez Kościoły prawosławne kalendarz nowojuliański był próbą dostosowania sposobu liczenia czasu do kalendarza gregoriańskiego. Nie są to jednak systemy tożsame. Różnice są widoczne w sposobie określania czasu świąt ruchomych. Datacja Wielkanocy i świąt chronologicznie do niej się odnoszących pozostaje w systemie nowojuliańskim zgodna z rachubą juliańską.
W dniu katolickiego Bożego Narodzenia wypada święto patronalne cerkwi św. Spirydiona w Skradinie. Ta zabytkowa XVIII-wieczna świątynia jest wówczas otwarta dla zwiedzających.
Dlatego katolickie Boże Narodzenie świętuje się w Polsce tego samego dnia co prawosławne w Grecji. Natomiast prawosławną Wielkanoc Grecy i Serbowie obchodzą w tym samym czasie. Trzynaście dni później niż katolicy w Polsce.
***