Sremsko-baranjska oblast
Sremsko-baranjska oblast to historyczna nazwa administracyjna części terytorium Chorwacji. Termin był w oficjalnym użyciu w okresie od końca 1995 do stycznia 1998 roku.
Obszar pokrywał się z rejonem wschodniej Slawonii, Baranji i Sremu/Srijemu (dalej wschodnia Slawonia) pozostającym pod administracją serbską między 1991 i 1998 rokiem.
Sremsko-baranjska oblast jako nazwa regionalna
Nazwa Sremsko-baranjska oblast wskazywała explicite regionalny charakter tworu. Poprzez użycie rzeczownika „oblast” i rezygnację z nawiązania do nazw państw lub etnonimów w przymiotniku zachowano neutralny charakter denominacji.
Wschodnia Slawonia w roku 1995
Po zajęciu przez armię chorwacką zachodniej Slawonii w maju 1995 roku rząd w Kninie utracił możliwość sprawowania władzy wykonawczej i kontroli nad armią we wschodniej Slawonii. Konsekwencją militarnej porażki było ustąpienie Borislava Mikelicia z funkcji premiera i upadek rządu RSK.
W sierpniu 1995 roku doszło we wschodniej Slawonii jedynie do demonstracyjnej wymiany ognia artyleryjskiego na linii rozgraniczenia sił chorwackich i serbskich.
Faktyczny i decydujący wpływ na zachowanie pasywności przez serbskie siły zbrojne pozostające na tym terytorium – będącym poza granicami Jugosławii – wywierało wówczas ścisłe kierownictwo polityczne tego kraju. Nieformalnie i nieoficjalnie, co należy wyraźnie podkreślić. Presja jugosłowiańska była głównym czynnikiem umożliwiającym powstrzymanie interwencji 11 Korpusu Wschodnioslawońskiego w czasie chorwackiej operacji „Burza”.
Sremsko-baranjska oblast była w okresie po zakończeniu działań wojennych w Chorwacji obszarem zamkniętym dla funkcjonariuszy dawnych struktur Republiki Serbskiej Krajiny spoza regionu naddunajskiego. Uniemożliwiło to kontynuację pracy rządu RSK na resztkach własnego terytorium (deklarowanego).
Napotyka trudności precyzyjne określenie statusu wschodniej Slawonii w okresie między likwidacją Republiki Serbskiej Krajiny i podpisaniem porozumień w Erducie w listopadzie 1995 roku.
Erdutski sporazum
Postanowienia chorwacko-jugosłowiańskiego układu zawartego w listopadzie 1995 roku w Erducie zablokowały możliwość dalszej eskalacji działań zbrojnych w Chorwacji. Umożliwiły jednocześnie pokojową integrację całego terytorium Chorwacji.
Trzy lata wcześniej, na mocy porozumień chorwacko-jugosłowiańskich (Plan Vance’a, 1992), wschodnia Slawonia (UNPA – Sector East) znalazła się pod ochroną Organizacji Narodów Zjednoczonych. Strefa była zabezpieczana przez bataliony belgijski i rosyjski – jako kontyngenty stałe – Sił Rozjemczych Narodów Zjednoczonych (UNPROFOR, następnie UNCRO).
UNPA Sector East oznaczony jako UN Eastern Zone.
Wschodnia Slawonia w ramach Republiki Serbskiej Krajiny. Linia na południe od Osijeka została na mapie przeprowadzona orientacyjnie.
Terytorium to w czasie wojny w Chorwacji/istnienia Republiki Serbskiej Krajiny (RSK) było w strefie odpowiedzialności 11 Korpusu Wschodnioslawońskiego Serbskiego Wojska Krajiny (Srpska Vojska Krajine, SVK).
Sremsko-baranjska oblast została na mocy układu w Erducie przekazana w sposób pokojowy administracji chorwackiej – zintegrowana z resztą terytorium Chorwacji w 1998 roku.
Status rejonu w latach 1995-1998
Prawna i faktyczna definicja statusu regionu pod nazwą Sremsko-baranjska oblast w okresie 1995-1998 jest niełatwa do jednoznacznego oznaczenia.
Formalnie obszar określany jako część terytorium Chorwacji był przejściowo zarządzany przez administrację ONZ (United Nations Transitional Authority for Eastern Slavonia, Baranja and Western Sirmium, UNTAES) z mandatu wynikającego z porozumień chorwacko-jugosłowiańskich zawartych w roku 1995 w Erducie.
Zajedničko vijeće općina
Jednym z postanowień porozumienia było powołanie do życia rady gmin serbskich (Zajedničko veće opština/Zajedničko vijeće općina). To rodzaj ciała doradczego zrzeszającego gminy z większością ludności serbskiej w rejonie naddunajskim Chorwacji. Instytucja pozostaje w formie osoby prawnej mieszczącej się w przepisach konstytucji Chorwacji.
Mapa gmin tworzących Zajedničko vijeće općina na tle Chorwacji.
Celem statutowym rady jest integracja, ochrona i promocja interesów serbskich w rejonie wschodniego pogranicza Chorwacji – nie tylko gmin-członków rady – w kwestiach społecznych i kulturalnych. Politycznie struktura Zajedničko veće opština mieści się w ramach dwóch administracyjnych okręgów chorwackich (Osiječko-baranjska i Vukovarsko-srijemska županija).
***