Nazewnictwo klubów sportowych to niezwykle interesujące zagadnienie. W czasach socjalistycznych lokalny, nastoletni kibic piłkarski dysponował często wiedzą przekraczającą poziom absolwentów szkół wyższych. Przynajmniej w zakresie usytuowania wybranych obiektów strategicznych w kraju.
Analiza nazw drużyn uczestniczących w rozgrywkach ligowych niższego szczebla wyjaśniała wiele ciekawych pytań. Takich, na które nie dostalibyśmy odpowiedzi w szkole. Na przykład gdzie produkuje się granaty, gdzie proch, a gdzie pozostałą broń.
Tematem wartym podjęcia w kontekście chorwackim zdaje się być kwestia nazewnictwa klubów sportowych istniejących na terytorium Republiki Serbskiej Krajiny (1991-1995). Jest to temat wyjątkowo zapalny. To zagadnienie dotyka wrażliwej materii – manifestacji uczuć narodowych w okresie siłowej konfrontacji międzyetnicznej.
Do sprawy należy więc podejść szczególnie ostrożnie. W niniejszej analizie przyjrzymy się wyłącznie wybranym nazwom stowarzyszeń sportowych w Krajinie.
Można odnieść wrażenie, że symbolika narodowa była – po roku 1990 – wyraźniej eksponowana w chorwackim sporcie. Powszechnym zjawiskiem było usuwanie czerwonej gwiazdy z herbów stowarzyszeń sportowych. Towarzyszyło mu szersze wprowadzanie do symboliki klubowej motywu szachownicy – chorwackiego godła narodowego. Umieszczano również dookreślenia w rozwinięciach nazw klubów przez użycie przymiotnika „Hrvatski” przed „Nogometni klub” (klub piłkarski).
Na początku lat dziewięćdziesiątych obiektem szerszego zainteresowania było Dinamo Zagrzeb. Drużyna występowała wówczas pod nazwą Croatia, biorąc udział w rozgrywkach międzynarodowych.
Jeśli chodzi o nazewnictwo klubów piłkarskich w Krajinie, to należy w pierwszym rzędzie zaznaczyć, że dostępna dokumentacja w formie pisanej jest ograniczona. Zasada wielości źródeł nie może więc być w pełni zastosowana w analizie tej kwestii.
Nazwy stowarzyszeń sportowych istniejących na terytorium Krajiny możemy podzielić na dwie kategorie.
Pierwsza odnosi się do określeń geograficznych. Do tych zalicza się przykłady: Velebit Benkovac, Psunj Okučani, Petrova Gora Vojnić, Krbava Udbina, Dinara Knin.
Druga do nazw symbolicznych. Analiza tego zbioru wydaje się poznawczo najbardziej interesująca. Możemy podzielić na siedem podgrup.
Pierwszą tworzą nazwy odwołujące się do tradycji socjalistycznej: „Młodość” Petrinja, „Jedność” Islam, „Partyzant” Titova Korenica, „Górnik” Obrovac.
Drugą – nazwy odwołujące się dat: 8 Maj Okučani, 6 Maj Veljun.
Trzecią – nazwy bez rzeczownika głównego: „Młodzieżowy Klub Piłkarski” Vrginmost, „Pierwsze Gimnazjum Partyzanckie” Rujevac lub po prostu „Klub Piłkarski” z nazwą odpowiedniej miejscowości.
Czwartą – nazwy neutralne. Przykładem Borac Bobota. Rzeczownik „borac” tłumaczy się na język polski jako „wojownik”, ale w serbsko-chorwackim ma on bardziej powściągliwy wydźwięk: także „ten, który walczy”. Odpowiednikiem w polskiej nomenklaturze sportowej byłaby raczej „Walka”. Por. Walka Zabrze.
Podgrupa piąta obejmuje skrótowce i inne. Przykładem VUTEKS Wukowar.
Wyżej wymienione zespoły sportowe – poza Velebitem Benkovac, Dinarą Knin i Borcem Bobota – otrzymały nazwy w dobie istnienia socjalistycznej Jugosławii.
Szósta podgrupa jest najciekawsza. W jej skład wchodzą nazwy wywodzące się z czasów pierwszej Jugosławii. Poza wyżej odnotowanymi wyjątkami (Velebit, Dinara i Borac) zbiór reprezentują kluby o nazwach odwołujących się do określeń lub postaci historycznych: Hajduk Pakrac, Hajduk Mirko Mirkovci i Sinđelić Trpinja. Dwie ostatnie nazwy towarzystw sportowych przetrwały chyba tylko dlatego, że dotyczyły zespołów z niższych lig i nie były w jawnej kolizji z nomenklaturą socjalistyczną.
Do zbioru można zaliczyć również nazwę klubu Šparta Beli Manastir. Zatrzymajmy się przez chwilę przy tym określeniu. Šparta oznacza Spartę. Taka nazwa nie jest ewenementem na mapie sportowej Europy Wschodniej. Vide Sparta Praga.
Interesujące jest tu coś całkiem innego. Nazwa ta naprowadza na niezwykle ciekawą przestrzeń interpretacyjną. Opiszmy ją roboczo jako wzorzec spartańsko-spartakusowy. Wydaje się, że ideologicznie może się on bez zgrzytu komponować z etosem hajducko-uskockim. W spisie drużyn biorących udział w rozgrywkach sportowych w Serbii po 1945 roku odnotowuje się nazwę „Spartak”.
Nazwę „Šparta” można też znaleźć na liście najstarszych chorwackich stowarzyszeń sportowych. Mowa o lokalnym klubie z Zagrzebia, którego historia również sięga okresu poprzedzającego istnienie socjalistycznej Jugosławii.
Jeśli Czytelnik spodziewa się w nazewnictwie klubów sportowych w Krajinie nomenklatury koturnowo-emfatycznej, to raczej się rozczaruje. Przypadki zmian nazw klubów sportowych i ich symboli w tym okresie są słabo udokumentowane. Jednak należy je odnotować. Problem dotyczy przeważnie rejonu wschodniej Slawonii. Do przykładów trzeba zaliczyć zmianę nazwy klubu z Wukowaru. Wykreślono rzeczownik „Sloga” (Zgoda) pozostawiając jedynie nazwę rodzajową – Fudbalski klub.
Do epizodów symbolicznie istotnych – ale pozostających w mikroskali – mogą należeć zmiany nazw klubów wiejskich we wschodniej Slawonii. Są to jednak przypadki trudne do weryfikacji przy dostępnym materiale źródłowym.
***