Zabytki cudownej doliny
Monaster Krka to serbski klasztor prawosławny w Dalmacji. Obiekt położony jest między Szybenikiem i Kninem, w dolinie rzeki Krka. To jedna z największych chorwackich atrakcji chroniona granicami parku narodowego.
W Dalmacji tło zabytkom zapewnia cudowna przyroda. Wodospady Skradinski, Roški i Manojlovački przyciągają corocznie rzesze turystów. Ruiny położonych naprzeciw siebie, po obu stronach rzeki, zamków Nečven i Trošenj, potwierdzają, że dolina żywo niegdyś pulsowała. Katolicki klasztor Visovac, pozostałości rzymskiego Burnum i właśnie monaster Krka to miejsca, które opowiadają własną historię. Antyczną i średniowieczną. Rzymską i bizantyńską.
Dojazd do klasztoru Krka
Do przepięknie położonego w parku narodowym obiektu wiedzie czterokilometrowy, wyasfaltowany odcinek drogi ze wsi Kistanje.
W miejscowości jest możliwość zakupów w sklepie spożywczym na rogu, wypicia kawy lub zjedzenia przekąski. Kawiarnia, piekarnia i bistro znajdują się przy głównej ulicy.
Przyklasztorny, niewielki parking umożliwia pozostawienie pojazdu przed bramą wejściową. Bilety są w trakcie sezonu turystycznego do nabycia w kasie klasztornej. W sezonie istnieje również możliwość wycieczki statkiem wycieczkowym ze Skradina w górę rzeki Krka. Jednym z przystanków jest klasztor.
Kompleks klasztorny
Ze względu na specyfikę kompozycji przestrzennej klasztoru należy przyglądać się jego architekturze raczej przez pryzmat poszczególnych fragmentów niż całości.
Klasztorny dziedziniec. Widok na dzwonnicę w stylu romańskim i tambur klasztornej cerkwi.
Zespół klasztorny składa się z dwupiętrowych budynków kamiennych z gankiem usytuowanych wokół dziedzińca. Wieńczy go dzwonnica w stylu romańskim. W zabudowaniach obiektu mieszczą się klasztorne cele, jadalnia z pokojami, salon, biblioteka, cerkiew, seminarium, kaplica św. Sawy oraz pomieszczenia pomocnicze.
Cerkiew
Klasztorna cerkiew jest zbudowana na planie prostokąta. Posiada ozdobiony wewnątrz freskami tambur pokryty dachem stożkowym i przedsionek o nieregularnym kształcie. Prezbiterium pozbawione jest apsydy.
Kompozycja pięćdziesięciu pięciu ikon powstałych w okresie od XIV do XIX wieku tworzy najpiękniejszą część świątyni – ikonostas. Jest wykonany z gipsu, a należące do niego obrazy stanowią mieszaninę różnych stylów. Ikonostas swoją obecną formę i porządek osiągnął prawdopodobnie w XVIII wieku.
Ikonostas klasztornej cerkwi.
Rząd dolny ikonostasu zdobią cztery ikony namiestne, a także sześć ikon na carskich wrotach. Rząd świąteczny jest zbudowany wokół centralnie położonej ikony Bogurodzicy z Dzieciątkiem. Po obu jej stronach znajdują się cztery rzędy z trzydziestoma ośmioma ikonami mniejszych rozmiarów. Rząd górny zwieńcza kompozycja Ukrzyżowania. A wokół niej ikony Bogurodzicy i Jana Apostoła. Za nimi (patrząc od środka) odpowiednio ikony apostołów Piotra i Pawła. Są one najstarsze i pochodzą z przełomu XIV i XV wieku.
Skarbnica i biblioteka
Skarbnica, przez stulecia kompletowana, jest jedną z najbogatszych w serbskiej Cerkwi. Zawiera około dwa tysiące eksponatów, a wśród nich ikony, rękopisy, księgi cerkiewne z XV i XVI stulecia. Ikony przechowywane w klasztornym skarbcu reprezentują szkoły: kreteńsko-wenecką, grecką, serbską i ruską. Pochodzą one z okresu od XV do XX wieku. Wśród nich wyróżniają się najstarsze, późnogotycko-wczesnorenesansowe ikony Jana Chrzciciela z Kožlovca i Marka Ewangelisty.
Kolekcję utensyliów liturgicznych tworzą jedwabne antyminsy i panagie, wykonane w formie pięknie zdobionych kamieniami szlachetnymi drzeworytów. Zwraca uwagę ponad dwustuletnia katapetazma. Wśród przedmiotów rękodzielniczych wyróżnia się kadzielnica z przełomu XVI i XVII wieku.
Antymins to materiał zastępujący ołtarz bez którego nie można odprawiać liturgii. Panagia to jeden z typów ikony przedstawiającej Matkę Boską z Synem Bożym. Katapetazma to tkanina służąca zakrywaniu carskich wrót.
Klasztor posiada bogatą bibliotekę. Znajduje się w niej ponad cztery tysiące ksiąg i ponad pięćdziesiąt rękopisów powstałych między XIII a XVIII wiekiem. Wśród nich kodeksy i inkunabuły. Perłą jest Ewangeliarz Mokropolski (Mokropoljsko četverojevanđelje) spisany na pergaminie na przełomie XIII i XIV wieku. A także Oktoich cetyński z 1494 roku – pierwszy inkunabuł wydrukowany cyrylicą na Bałkanach.
Do używanych po dziś dzień ciekawostek należy młoteczek mszalny (klepalo). Przedmiot ten służy do wezwania na mszę i był wprowadzony do użycia w czasach tureckich, kiedy zabronione było używanie dzwonów.
Klepalo, czyli drewniany semantron. Przy użyciu klepala i odpowiednich młoteczków mnisi wzywają do nabożeństwa i modlitwy.
Ściany poszczególnych pomieszczeń klasztornych są ozdobione portretami dostojników kościelnych, głównie igumenów i biskupów dalmatyńskich.
O wczesnochrześcijańskim śladzie w historii klasztoru świadczą klasztorne podziemia. Służyły one zapewne pierwszym chrześcijanom do głoszenia Ewangelii. Wiernych prawdopodobnie również w katakumbach chowano. Świadczą o tym zachowane ludzkie szczątki. Ponieważ podziemne korytarze nie były do końca zbadane przez archeologów to nie można wykluczyć, że ciągną się one aż do rzymskiego Burnum. Dowodem antycznej przeszłości podziemi jest sarkofag z czasów rzymskich z apoteozą zmarłego i płaskorzeźby.
Klasztorne katakumby.
Bogoslovija sv. Tri Jeraha
W 1615 roku, właśnie przy klasztorze Krka, powstało pierwsze serbskie seminarium duchowne. Funkcjonuje ono po dziś dzień jako bogoslovija – niższe seminarium duchowne. Tu młodzi ludzie pobierają nauki i przygotowują się do kontynuowania studiów na wydziałach teologicznych wyższych uczelni i przyszłych święceń kapłańskich.
Podobnie jak w Kościele katolickim, w Cerkwi prawosławnej istnieją trzy stopnie święceń. Przy czym te najwyższe są zarezerwowane dla mnichów. Różnica między kapłanemdiecezjalnym(księdzem) azakonnym (mnichem) sprowadza się w zasadzie do kwestii założenia rodziny. Ksiądz prawosławny przed przyjęciem święceń musi wstąpić w związek małżeński. Zakony w Cerkwi prawosławnej mają charakter mniszy.
Kandydat na kapłana, który zdecydował się nie zakładać rodziny, powinien rozpocząć życie monastyczne jako mnich (monah). Następnie może przyjąć święcenia diakonatu, następnie prezbiteriatu (może odprawiać liturgię) i święcenia biskupie.
Na czele zgromadzenia mnichów stoi igumen. Wybiera go zgromadzenie na dożywotnią kadencję.
Po zakończeniu działań wojennych w Chorwacji mnisi powrócili do klasztoru w 1998 roku. Trzy lata później przywrócono do życia seminarium. Monaster służy nie tylko okolicznym mieszkańcom, ale również wiernym z Bośni i tym rozsianym po całym świecie. Przybywają tu także wyznawcy innych wyznań .
Jeden z niewielu
Klasztor prawosławny Krka to wyjątkowe miejsce. Otwarte dla wszystkich ludzi dobrej woli. Wędrowiec, którego droga zaprowadzi do bram klasztornych z pewnością odrzuci pomysł przyglądania się zabytkowi jako jednej z wielu chorwackich atrakcji turystycznych. Pojawi się potrzeba refleksji. Wrażliwość i zainteresowania określające charakter człowieka podyktują emocjonalny odbiór miejsca.
Spotkanie z przeszłością i propozycja duchowego remanentu, niezależnie od wyznania czy światopoglądu, są na wyciągnięcie ręki.
Zakryte ramiona i kolana będą odpowiednią formą okazania szacunku miejscu i jego mieszkańcom.
***