Do zakonów o najdłuższej tradycji i wkładzie w życie chorwackie należą wspólnoty benedyktynów (od X wieku) i franciszkanów (od XIII wieku). Poza nimi istotną rolę odgrywały zgromadzenia cystersów, karmelitów, dominikanów, kapucynów i paulinów.
Jezuici
Jezuici pojawili się w Dubrowniku na początku XVII wieku. Ze względu na charakter wspólnoty trudno w ich przypadku mówić o życiu stricte klauzurowym.
Symbolami jezuickiej obecności w mieście są: budynek dawnego Collegium Ragusinum i przede wszystkim kościół św. Ignacego z XVIII wieku. To jeden z największych dalmatyńskich zabytków. Do świątyni prowadzą słynne barokowe „schody jezuickie”.
Cystersi, augustianie, trapiści i karmelici
Cystersi przebywali na ziemiach chorwackich od XIII do XVI wieku. Biali bracia wnieśli swój wkład w chorwackie gospodarowanie. Pierwsze opactwo cysterskie zostało powołane w miejscowości Topusko na Kordunie.
Aktualnie to zgromadzenie nie posiada swojej siedziby na terytorium kraju. Podobnie jak augustianie, którzy byli obecni na Hvarze i Braču do czasów tureckich. Swoich klasztorów w Chorwacji nie posiadają również trapiści. Przybyli oni do Bośni w XIX wieku (klasztor Marija Zvijezda).
Do zgromadzeń, które pojawiły się w Chorwacji-Slawonii najpóźniej, należą karmelici. Przybyli oni z Somboru w Wojwodinie na początku dwudziestego stulecia.
Dominikanie
Do obowiązkowych punktów wycieczki do Dubrownika należy klasztor św. Dominika.
Dubrownickie mury miejskie otulają obiekt, którego przeszłość sięga XIII wieku. Kompleks składa się z trzech skrzydeł zamkniętych zabytkową, jednonawową świątynią. Widoczna jest kombinacja stylu romańskiego z gotykiem i renesansem.
Przyklasztorny kościół św. Dominika jest jedną z najlepiej zachowanych budowli gotyckich nad Adriatykiem. Piękne XV-wieczne krużganki stanowią wyjątkowe dopełnienie zabytku. Klasztorna biblioteka i muzeum tworzą dodatkową zachętę do odwiedzin tego miejsca.
Trzeba dodać, że każdy z dominikańskich klasztorów w Chorwacji jest zabytkiem wartym odwiedzenia. Nie ustępują im w architektonicznym wyrazie klasztory benedyktyńskie.
Benedyktyni
Benedyktyni są tradycyjnie związani z chorwackim wybrzeżem. Obecność wspólnoty na wschodnim brzegu Adriatyku jest datowana bardzo wcześnie. Najstarszym obiektem i świątynią związaną ze wspólnotą benedyktyńską w Zadarze jest romańska bazylika św. Chryzogona (crkva svetog Krševana). Ten kościół jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta.
Bazylika św. Chryzogona w Zadarze.
Żeński klasztor św. Mikołaja w Trogirze (samostan svetog Nikole) i przyklasztorny kościół – podobnie jak klasztor dominikanów (samostan svetog Dominika) – pięknie wpasowują się w tę wyjątkowo bogatą zabytkami dalmatyńską miejscowość nadmorską.
Do zabytków architektury należą klasztory położone na wyspach. Wpisują się one naturalnie i niezwykle malowniczo w śródziemnomorską przyrodę.
Zasługują na uwagę ruiny opactwa benedyktyńskiego na wyspie Lokrum. Najstarsze zapisy dotyczące klasztoru pochodzą z XI wieku. Zachowane elementy kompleksu łączą się efektownie z bujną zielenią ogrodu botanicznego.
Ruiny opactwa benedyktyńskiego na wyspie Lokrum.
fot. lokrum.hr
Swoją historią dorównuje lokrumskiemu klasztor benedyktynek na wyspie Rab (samostan svetog Andrije). Solidne klasztorne mury zanurzające się w tafli morza przypominają niedostępną twierdzę.
Franciszkanie
Franciszkanie to najliczniejsze i najbardziej wpływowe zgromadzenie obecne wśród Chorwatów.
Od XIII wieku zakonnicy franciszkańscy brali udział w rozwoju życia kulturalnego i naukowego zwłaszcza w Hercegowinie i Bośni. Szczególnie w końcowej fazie panowania tureckiego na tych terenach.
Franciszkanin odprawia liturgię w Bośni. Rycina z przełomu XIX i XX wieku.
To spośród zakonników tego zgromadzenia wywodzili się pierwsi nauczyciele ludowi, wydawcy, drukarze, bibliotekarze. Ale także aptekarze. Dowodem tego rodzaju działalności jest słynna „apteka franciszkańska” (apoteka Male Braće) w Dubrowniku.
Dzięki tej atrakcji dubrownicki klasztor franciszkanów jest chyba najczęściej odwiedzanym spośród wszystkich chorwackich domów zakonnych. Apteka znajduje się bowiem w ramach XIV-wiecznego kompleksu klasztornego przylegającego do zachodniej strony zabytkowych murów miejskich.
Klasztorów franciszkańskich można w Chorwacji naliczyć kilkadziesiąt. Wiele z nich przyciąga uwagę swoim atrakcyjnym położeniem i bogatą historią.
Architektura sięgających późnego średniowiecza fundacji najczęściej łączy w sobie elementy gotyckie i renesansowe. Przykładem XV-wieczny klasztor na Hvarze (samostan svete Marije od Milosti).
***